یکشنبه , 2 مهر 1396
آخرین خبرها
کتابخانه-کافه-خلیج
خانه / مذهبی / آیین های عاشورایی مازندران

آیین های عاشورایی مازندران

آیین های عاشورایی مازندران

مازندران، دیار علویان و سرزمینی که در طول تاریخ با ولایت گره خورده است و آیین های عاشورایی اش، اوج ارادت علویان متجلی می سازد و کرب زنی، علم گردانی، منبرکشی، فرمازنان، گره بندی، قوم بنی اسد، حسین حسین سرهادیم صداره (با صدای بلند حسین حسین بگوییم) و تعزیه تلاونگ (تعزیه خروس خوان) ازجمله آیین های عاشورایی مردمان دیار علویان است که نسل به نسل و سینه به سینه منتقل شده است.

آیین های عاشورایی مازندران هم زمان با دهه اول محرم کلید می خورد و ازجمله مراسم سنتی عزاداری و سوگواری مازندرانی ها برگزاری مراسم تعزیه «شبیه خوانی» که یکی از نمایش های معتبر ایرانی با مضامین واقعه کربلا و شهادت امام حسین (ع) است در بیشتر روستاها و شهرها اجرا می شود.

کرنازنی ویژه عزای امام حسین (ع) بوده و در غرب مازندران و گیلان به ویژه روستاهای رامسر برگزار می شود و امروز تعداد اندکی از روستاهای غرب مازندران و شرق گیلان مراسم «کرنازنی» انجام می دهند و این آیین رو به فراموشی است.

این آیین با آغاز ماه محرم شروع می شد و درواقع نوعی وسیله برای اعلام برپایی سینه زنی و نوحه خوانی و گرامی داشت شهدای کربلا بود و مردم با شنیدن طنین ناله «کرنا» در مجلس عزا حضور می یابند.

دسته های کرناچی مشتمل بر دو سرگروه و بین پنج تا هفت نفر کرناچی بودند و گاهی سر کرناچی که رهبری کرناچیان را بر عهده داشت آهنگی را شروع به نواختن می کرد و کرناچیان از وی پیروی می کردند یا او آهنگی را می نواخت و کرناچیان دیگر دم مکمل آن را می نواختند.

سرکرناچی آهنگ یا امام سر می داد و کرناچیان یا حسین را در دمیدنشان بیان می داشتند و این نواختن تا زمان خستگی ادامه داشت و گاهی هم کرناچیان پیشاپیش هیئت ها در بیرون از مسجد حرکت می کردند.

مراسم دیگری همچون پرده خوانی، شامل پارچه های پرده ای از نقاشی صحنه های درگیری ظهر عاشورا و تصاویر سربازان و اشخاص شرکت کننده درنبرد حق علیه باطل و «اشقیاء» و «اتقیاء» است.

نوای حزین "کرب زنی" که یادآور عزاداری اصیل و سنتی علویان طبرستان است، اکنون در بیشتر مناطق مازندران خاموش شده و در کمتر نقطه ای شنیده می شود. کرب تکه چوبی است تراشیده شده، به اندازه ای که در کف دست جا می گیرد و سطح بیرونی آن صاف است و در پشت آن بندی قرار دارد که به پشت دست می افتد

کرب در کف دست قرار می گیرد و انگشتان برگرد آن حفاظ می شوند، یک جفت کرب را در دست می گیرند و به آهنگ نوحه ای که خوانده می شود آن ها را بر هم می کوبند و کرب زنان ضمن هماهنگی و همنوایی باهم نمادی از همدلی و اتحاد از خود نشان می دهند و ناله کرب آنا بیانگر ناله جمادات و زمین و زمان بر حسین (ع) ویارانش است.

معمولاً خراطان، چوب های کرب را تهیه می کنند که دسته های گرد آن باعث می شود تا هنگام استفاده افراد، دست حالت راحتی داشته باشد، همچنین دو لبه صاف دارد که همانند سنچ به هم زده می شود لذا دسته های گرد، به طور معمولی ۲۱ ضرب را می زدند اما نخبه هایی که هنرمندانه این ۲۱ ضرب را می زدند اندک بودند و کارهایشان بسیار زیبا بود.

نوحه ای که در مراسم کرب زنی خوانده می شود ۲۱ ضرب دارد که از تک ضرب شروع شد و همین طور دو، سه و پنچ ضرب به بالا، تا اینکه ۲۱ ضرب کامل شود، همچنین گروه نخبه، وسط دایره کرب زنی می ایستد وقتی مداح در مراسم کرب زنی شروع به خواندن کرده و به ضرب بیست ویکم می رسید، گروه نخبه که در مرکز دایره قرار دارند با حرکتی هماهنگ و رو به بالا به طوری که گویی از زمین به سوی آسمان پرواز می کنند و سپس از پشت سر و از زیر پاهای افراد، کرب را می زدند.

مراسم منبرکشی ازجمله مراسم ایام محرم است که در محله های قدیمی شهرستان ساری اجرا می شود و کسانی که خادمین منبر هستند و نسل به نسل منبر را نگهداری می کنند، چند روز قبل از اجرای مراسم منبر را بیرون آورده و یکپارچه سبز بر روی آن می اندازند و از اذان صبح خادمین منبر در روز تاسوعا مشغول پخت برنج نذری می شوند، که این برنج به عنوان تبرک به عزاداران داده می شود.

منبرکشی رسمی عاشورایی دیگر

در مراسم منبرکشی گروه زنان به پای منبرها رفته و با ذکر صلوات از زیر منبر رد می شوند و پارچهٔ سبزی به عنوان دخیل برای ادای نذرشان به منبر گره می زنند و شمع را داخل تشت پر از گل که بر روی منبر قرار دارد روشن می کنند آنگاه اگر نذری داشته باشند که شامل خرما، شربت و یا مبلغی پول به خادم منبر می دهند تا حاجت آن ها برآورده شود.

این مراسم تا پاسی از نیمه شب ادامه دارد و اهالی معتقدند زیارت منبر و عبور از زیر آن یک سال سلامتی خانواده را تأمین می کند و درگذشته برخی از افراد برای گرفتن حاجت پابرهنه برای روشن کردن شمع به پای منبر می رفتند وعده ای نیز سر یا شانه خود را گل مالی می کردند و در ساری رسم بر این بود که شمع بلندی را به پای منبر آورده و روشن می کردند اما امروزه این رسم از بین رفته است.

نخل گردانی ۶۰۰ ساله روستای نوا

آیین نخل گردانی روستای نوا در بخش لاریجان شهرستان آمل نیز از دیگر آیین های کهنی است که هرساله در ایام ماه محرم در روزهای نهم و دهم صورت می گیرد و این نخل که بزرگ ترین نخل مازندران است، هرساله مسافت زیادی را در این روستا به همراه دسته های عزادار طی می کند.

ایامی که ماه محرم در دل زمستان قرار می گیرد، حمل این نخل عظیم و ۶۰۰ ساله تصویری زیبا از ارادت مردم این مناطق به سالار شهیدان را به نمایش می گذارد و هرساله علاقه مندان زیادی به ویژه نوایی های ساکن شهرهای مختلف خود را به این روستا در دل دماوند می رسانند.

تشکیل دسته قوم بنی اسد آمل در روز بعد از عاشورا نیز از آیین هایی است که مردم این منطقه به تاسی از وقایع کربلا انجام می دهند. زنان این گروه به تاسی از این قوم، با بیل برای دفن اجساد شهدای کربلا وارد این منطقه می شوند و به دلیل اینکه نتوانستند سالار شهیدان را یاری رسانند ابراز ندامت و پشیمانی می کنند و این رسم سنتی نیز در فهرست آثار ملی ناملموس ایران ثبت شده است.

مازندران سرشار از آیین های سنتی و عاشورایی است که ریشه در دل وجان مردمان آن دارد و تجلی عشق و ارادت علویان طبرستان به خاندان اهل بیت (ع) است و بسیاری از این آیین ها درگذر زمان یا فراموش شده اند و یا دگرگون که نیازمند احیا و بازآفرینی هستند.

یک نظر

  1. بسیار عالی ممنونم خوب بود

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*